Netwerken van corruptie

Door Peter Klerks, 16 februari 2018 18:51 uur2 Waardering:

Netwerken van corruptie Netwerken van belangenverstengeling: andersoortige corruptie vereist andere aanpak, vindt Peter Klerks. Zijn column uit TvdP 1/18 inclusief verwijzingen.

Corruptie plaagt de politie. Professor Hans Nelen en zijn medewerkers brachten vorig jaar kwetsbaarheden aan het licht in de integriteit van handhavingsorganisaties  (cris.maastrichtuniversity.nl/portal/en/publications/schaduwen-over-de-rechtshandhaving(315026de-0576-4b3f-b9ef-bed8c4e5fa26.html) Het blijkt vaak erg moeilijk om in integriteitsonderzoeken de toedracht van een zaak en de betrokkenheid van individuele rechtshandhavers onomstotelijk vast te stellen. Dat geldt temeer wanneer het gaat om georganiseerde criminaliteit, waarbij betrokkenen vaak extra goed op de afscherming letten.

De risico’s op informatielekken nemen nog toe, doordat gevoelige gegevens voor steeds meer medewerkers 24 uur per dag onder alle omstandigheden opvraagbaar zijn via de diensttelefoon en MEOS. Dat kan ook in de privéomgeving, waarbij andere aanwezigen kunnen meekijken. Criminele contacten tippen over politieonderzoeken is zo veel eenvoudiger dan wanneer men alleen binnen een politiebureau of dienstvoertuig informatiesystemen kan bevragen. Ook de afgenomen onderlinge sociale controle is een risicofactor, en bovendien laat het screenen van politiepersoneel nog altijd veel te wensen over, zo blijkt uit het onderzoek van Nelen c.s. Hun bevindingen worden ondersteund door verontrustende casuïstiek waarover frequent in de media wordt bericht.

 

Corruptie in netwerken

De Rijksrecherche heeft de bestrijding van ambtelijke en bestuurlijke corruptie tot kerntaak en merkt dat het karakter daarvan verandert. Het fenomeen lijkt zich steeds meer af te spelen in netwerkverband. Dat geldt misschien niet zozeer voor de politie, maar wel voor politieke partijen, lokale bestuurders en andere subculturen.

Het onderzoeken van corruptienetwerken is nog lastiger dan van geïsoleerde integriteitsschendingen. Het leveren van diensten in ruil voor een vergoeding gebeurt lang niet altijd meer één op één, en er is vaak een groot tijdsverloop tussen levering en betaling. Voor een deel wordt er zelfs niet rechtstreeks betaald, maar gaat het om bijvoorbeeld politieke netwerken die elkaar posities, opdrachten en diensten toespelen.

In Nederland zijn vooral VVD-politici en -bestuurders de laatste jaren door dergelijke praktijken in opspraak gekomen. Wie de politiek echter van binnenuit heeft beleefd, weet dat ook andere grote partijen van oudsher bekend waren met onderlinge bevoorrechting en het informeel uitwisselen van gevoelige informatie. Decennialang leek dit binnen politieke elites een geaccepteerde praktijk, die hooguit af en toe aan het licht kwam door onderzoeksjournalistiek. De ‘Fortuynrevolutie’ en toegenomen transparantie door sociale media hebben er aan bijgedragen dat zulke corruptie veel minder dan voorheen wordt geaccepteerd.

 

Publiek-private ‘gelatine’

De bevindingen van rijksrechercheurs worden weerspiegeld in internationale vakliteratuur. Buitenlands wetenschappelijk onderzoek naar corruptie brengt soms interessante werkwijzen aan het licht. Jacopo Costa (https://doi.org/10.1080/17440572.2017.1332594) bijvoorbeeld onderzocht onlangs met behulp van sociale netwerkanalyse (SNA) maffiose corruptienetwerken in Italië. Hij vond een ‘gelatine-achtig systeem’ waarbij publieke en private actoren maatschappelijke problemen ‘oplosten’, en ondertussen zichzelf stevig verrijkten.

Enkele jaren eerder toonden Peoples & Sutton (https://doi.org/10.1007/s10611-015-9584-4) eveneens door middel van SNA aan dat omkoping onder Amerikaanse volksvertegenwoordigers zo wijdverbreid en invloedrijk was, dat gesproken kon worden van netwerken van institutionele corruptie. Zij waarschuwden dat traditionele onderzoeksmethoden en typeringen ontoereikend zijn om dergelijke corruptienetwerken te doorgronden. Of omkoping als een individueel of georganiseerd vergrijp wordt gezien, hangt volgens hen mede af van de gebruikte onderzoeks- en analysemethoden.

Recent onderzoek van Bell, Ten Have en Lauchs (https://doi.org/10.1016/j.ijlcj.2016.03.001) naar het criminele netwerk rond de US Postal Service-wielerploeg, met als hoofdrolspeler Lance Armstrong, wijst in dezelfde richting. SNA bracht hier een ‘sophisticated and resilient doping network’ aan het licht, dat tien jaar lang ontdekking wist te voorkomen. De USPS-ploeg had van het Festina-dopingschandaal in 1998 geleerd welke afscherming nodig was, en hoe met intimidatie en procederen risico’s zoals kritische journalisten konden worden geneutraliseerd. Dit dopingnetwerk bleek uitzonderlijk elastisch en toonde een groot aanpassingsvermogen zodra delen ervan werden gecompromitteerd. Pas toen voormalig ploeglid Floyd Landis de omertà doorbrak en het Amerikaanse anti-dopingbureau van gedetailleerde informatie voorzag over cruciale personen en tactieken, kon het netwerk effectief worden aangepakt.

Ook deze onderzoekers beargumenteren dat zulke doping-, match fixing- en omkooppraktijken alleen effectief kunnen worden bestreden vanuit een netwerkgerichte aanpak. Wanneer het ondersteunende web dat frauduleuze en corrupte praktijken mogelijk maakt niet tegelijk met de overtredende atleten wordt aangepakt, beperkt men zich tot symptoombestrijding. De misdadige gelegenheidsstructuur blijft dan in stand.

 

Anders kijken naar corruptie

Deze actuele inzichten indiceren dat corruptie op een nieuwe manier moet worden onderzocht en bestreden. In laatste instantie zal het bij ambtelijke corruptie meestal gaan over de bewijsbaarheid van een misdrijf als omschreven in de artikelen 272 en 363 van het Wetboek van Strafrecht. Maar om te kunnen komen tot vroegtijdige ontdekking, en tot inzicht in de mechanismes en patronen die hedendaagse corruptievormen kenmerken, is het nodig een netwerkperspectief te hanteren.

Het blijkt immers niet meer zo simpel te zijn dat een ambtenaar een gift, belofte of dienst aanneemt om in ruil daarvoor als functionaris iets laakbaars te doen of na te laten. Bij hedendaagse corruptie gaat het niet alleen meer om het nastreven van bloot eigenbelang, maar is er sprake van opereren in netwerken van belangenverstrengeling. Daarbij is iemands dienst aan een derde binnen bijvoorbeeld hetzelfde partijnetwerk op enig moment een wederdienst waard. De beloning volgt wanneer iemand van ‘onze’ clan, familie, partij of organisatie een steuntje kreeg, of wanneer bijvoorbeeld iemand uit de wind is gehouden door manipulatie van onderzoeksresultaten. Wie er precies aan wie betaalt en of er überhaupt vermogensbestanddelen van eigenaar wisselen is relevant voor de bewijsbaarheid, maar niet meer essentieel voor het optreden van corruptie. Het wordt interessant om beter naar de gevallen in onze eigen kringen te kijken. Zitten ook daar ondermijnende netwerken achter, en welke dan?

2 reacties

Boeiend stuk, dat te denken geeft over de representativiteit van de officiƫle statistieken en van de Corruptie Index van Transparency International.
Het staat me alleen niet zo helder voor de geest hoe je gelatine vervolgt en berecht.
Ik heb een klacht over deze reactieLex van Almelo op 02 maart 2018 10:15 uur
In gemakkelijk ogende zaken komt men snel tot consensus.Zo'n zaak krijgt al snel zijn beslag.Valse bron documenten,gebaseerd op constratieven leiden tot informele geleibiljetten. Conservatie van vaardige recherche leidt tot impresario-achtige toestanden voor professionele criminele organisaties met exclusieve doelstellingen, wanneer men het zaaksbegrip binnen een circumscriptie gaat inperken,waardoor bepaalde circumstanties tot circumventie leiden.De garantiestellung en het bestimmtheitsgebot,het bepaaldheidsvereiste bereiken dan niet het wezen van een procedure.Als onkundige verdachte ben je dan wel in heel slecht gezelschap bij je advocaat,het OM en de rechter.Het lijkt wel of men dit soort zaken liever onder de pet houdt.Het is echter toch wel zaak hier meer aandacht aan te besteden.Mensen zijn geen voorwerpen en een half miljoen aan kosten is toch ook niet niks.Door in een eerder stadium meer recherche in te zetten had zo' n zaak voorkomen kunnen worden.Van elke 10 criminele organisatie's schijnen er 9 niet aangepakt kunnen worden,was laatst op TV.De verdeel en heersmoraal is helaas in alle collectieve voorzieningen binnengeslopen.Als je op je 60ste nog eens zelf in recht moet verdiepen als burger, om gehoord te worden is triest.Dat zou niet zo moeten zijn.Duo staat dan bovendien ook niet meer voor je klaar,ook dat is discriminerend.Wanneer een provincie op alle vlakken een voorkeur heeft voor Ultimum Remediums,en bovendien de laagste schooladviezen geeft dan is er echt geen excuus tot verschoning meer mogelijk.Ik heb het hier over Friesland.
Ik heb een klacht over deze reactieMoeder op 07 maart 2018 10:21 uur

Reageer op dit artikel